Powered By Blogger

domenica, gennaio 17, 2010

KARTA SARDA

Karta Sarda
de is dirittos e doveres
onni populu e fr onnia èrtsoma ki ni fai parti











A - PRINCIPIOS DE FUNDU

I - Sa Karta Sarda nomanada Populu , sa nazioni, nanna o pittima, kali esti s’associatzioni de is personas ki teninti ,I in konuni s’identidadi de arrazza e de kultuta bivemdu istorikamanti impari in unu propriu logu fuedendu uma propria
limbs e boghebdu a foras is ptopyias taditzionis in una comuni manera de essi, de bivi, de intndi a da bolli.

II - Sa Karta Sarda, piqhandu a kontu su principiu dessu Totu e de is
Partis ki du kumponinti, ki si kunsarvanta a si ammannianta inpari poitta si fainti garantzia afatte e pari, kunfirmada ki s’EvoIutzioni de totu
s’Humanidadi esti possibili armonikamanti scatti garantandu sa vida.
s’idantidadi. sa dignidadi a su prograssu da onnia populu singulu ki
da kumponi. aicci kumanti s'Humanidadi dappi essi garantia de onnia populu suu.

[IIDe akordiu kun kusta baridadi, sa Karta Sarda fai onoositzioni ais
Fortza dassu matarialismu modarnu ki funti portandu involufvioni faandu
torrai a niudda is idantidadas da is Dopuios po dos assarbiri in una
Humanidadi ki bamni sempri prus asserbia in s'anonimau.

IV - Sa Karfa Sarda aiudada su dissansu a sa kundanna DO onnia violantzia.
Is fruttamantu a onnia atteru kunditzionamantu politiku, sotziali, ekono-miku a kulturali ki bannidi impostu a is populos prus debiiis. po dos
fai kalai de gradu in su korpu a in s’ispiritu insoru, dc parti da is po—
pulos malos e prepotentis.

V - Sa Karta Sarda po ajudai a poni fini a is kartos e a is gherras infra is
populos e po ajudai a poni in kampu in su Mumdu unu modu humanu
ria bivi impari prus honestu a bonu, nrokiamada ki onnia pogulu_ kena
kunsidaratzioni po su kolori dessa peddi sua e po su gradu de sa sua tzivilidadi
o dessa sua fortza sua, tani Dirittus e Doveris ugualis in su kunfrontu da totu
s’Humanidadi a de totu su Mundu.

VISa Karta Sarda, po kusta arraxioni, dakratada is Dirittis e is Doveris da is Popuios danuntziandu ki is funtzionas dess’ isIstadu plurinatzionali
non sarbinti prus a nudda in kustu momantu istoriku dess’Humanidadi
a ni kundanna is affattos imperialistikos a kulunia lis tikos malos ki issu esti portandu a is populos apitzu de is kalis issu si imponni a
fortza a mesu de faisos dogmas politikos a da abusu da autoridadi,
portandu aicci impadimantu o limitatzioni ass’av01utzi0ni insoru. ' I

'II - Po sa Karta Sarda asti ammitiu s'Istadu plurinatzionaii fatti kandu
issu arrasultada da una kunfadaratzioni damokratika da populos, libaros
da asarcitai da manu propria onnia dirittu a dovari insoru, ki si
assotzianta in kampu politiku, akonomiku, sotziali a kulturali po
s'ajudai a fatta a para in sa kunsarvatzioni a in su prograssu insoru.

sabato, gennaio 02, 2010

Kumenti is Antigas Animas Mannas de Sardinia



KUMENTI IS ANTIGASS ANIMAS MANNAS
de
SARDINIA


Antigu Duru Mannu Sardu
Oe su deppidu ki is Sardus teniant kun Deus o kun s'Umanidadi arrisultara prus che pagau
kun lomgus seculus e seculus de doloris, patimentus, sfruttamentu e umiliatzioni asutta sa mala prepotenzia de atrus populus furisteris ki kun pagu gloria e mera ingannu e traimentu si funti impossessaus dessa Sardinia.Po kusta santa arrexioni in sa nostra terra sarda esti già arribara s'ora de ponni fini a totus is fattus malus ki portant miseria materiali, mentali e spirituali assa vida de is Sardus.Ma mancai su depidu esti istetiu giai largamenti pagau, su turmentu de is sardus no esti accabau poitte nudda esti cambiau in mellus in Sardinia. Nudda esti cambiau in mellus poitte s'imprusu dessa genti sarda,esti attontiara e istontontonaracu is falsus principius dessu materialismu modernu enon cumprendiri prusu kussu li po issa esti beni o mali.Esti istetia imbriagara kilturalmenti kun is faulas principius e idealis dessa vidamoderna furistera.Esti istetia imbriagara assa propria manera ki un’omini ingenuu benniri imbriagau de is malfattoris po essi spollau de onnia cosa ki tenniri e po essi lassau scintu in su friusu asutta su diluviu bentosu de temporada. e kene riparu perunu asutta. Po kusta imbriaghera culturali mera Sardus non si abisanta dessa mala situazioni ki c'esti in Sardinia poitte dus anta portaus assu puntu de dus fai bregungiai dessa identidadi sarda e dess'arrazza insoru.Po kusta arrexioni in is cittadis de Sardinia mera genti si creiri prus civili e moderna fueddendi sa limba de is furisteris ki kumandanta in domu insoru e bivinti a sa manera furistera.Kusta genti non cumprendiri ki kustu esti su cumportamentu de una femmina mera bella ma tonta ki non tenniri cuscientzia dessa propria bellesa e, kene si sprigai, creiri de si fai bella s’imbruttendusi sa faccia kun cremas, arrossetus e ciprias ki di fainti dammu a sa peddi e di donanta sa cara de bagassa.S’imprusu de is Sardus aicci non si abisanta ki po kusta mala imbriaghera non anta fattu peruna opositzioni a onnia fattu malu ki de a foras ariseru e oe benniri impostu assa terra e assa vidainsoru.Non anta fattu oppositzioni kandu cun inganu funti istetius spollaus de onnia beni ki ci fiara e ki c'esti in sa nostra terra sarda kumenti is milionis e milionis de tonnellatas de mineralis e de linnamini furriau in craboni ki funti istetius imbarcaus po fai sa arrichesa industriali de su settentrioni de su continenti, arrichesa industriali ki po dirittu naturali ispettaia scetti a is Sardus.Assa propria manera non anta fattu oppositzioni kandu funti istetius obbligaus a emigrai.Po accuai kusta bregungiosa rapina anta portau in Sardinia s'inganu malu de una mala industrializzazioni ki ara portau a is Sardus assa terra insoru setti un mannu e malu dannu .Oe ki kustas industrias funti serrendu una afattu de s'atra lassendusi a palas una lutzina manna de territoriu avvelenau e un'esercitu mannu de disoccupausu ki aumentara de, die in die sa situazioni dessa Sardinia e de is Sardus esti prus disperara ki in ogni atru tempu.Esti disperara poitte totus kustus disoccupaus non scinti prus ita fai o aundi andai. No scinti prus ita fai poite is minieras isboidadas de ognia beni funti serraras e non serbinti prus a nudda mancai is politicus kullunendu totu su logu das battiaras cun su nomini modernu de parchi minerari narendu ki podinti portai occupatzioni cumenti attratzioni turistiche poite non scinti ki totu su mundu esti prenu de minieras sbuiras e prenas. No scinti prus ita fai poitte s'agricoltura e s'allevamentu de su bestiamini non porinti donai prus occupatzioni poitte funti allupparas kun un'aumentu kene limiti perunu de is ispesas de produtzioni e su guadangiu calara continuamenti po is importatzionis furisteras. A is Sardus non donara prus occupazioni poitte in onnia logu de Sardinia is buttegas de is Ssrdus mannas e pittikas anta serrau po sa cuncurrentzia de is Supermercaus fuisteris.Kustus disoccupaus non podinti fai mancu su cummerciu ambulanti poitte prima de issus in ognia sensu ci funti is vu cumprà nieddus, grogus e de ognia atru colori. No scinti aundi andai poite non podinti prus mancu emigrai poitte totu su traballu ki fiara disponibili a foras de Sardinia esti istetiu occupau de is cumunitarius de onnia parti de Europa e de is extracomunitari de onnia parti de su mundu.A kustu puntu sa situatzioni pariri aicci disperara assu puntu ki creinti ki in Sardinia po onnia Sardu atturara scetti una funi po s'impiccai.Ma kusta non esti beridagi poitte mancai sa fura manna ki is furisteris anta fattu de onnia beni in Sardinia c'esti ancora su tantu mannu po fai campai beni onnia Sardu kun sa familia sua. Ma po ni bogai a foras kustu tantu bisongiara ki sa genti incuminziri a si scesiai de imbriaghera culturali e morali moderna ki anta portau is furisterisS’impris de is Sardus non si abisanta ki funti boccendu de manu propria idemtidadi e ki aicci funti condannus a sparessi dessa Sardinia e dessa faccia dessu mundu.Po si salvai dekusta distruzioni bisongiara kionnia sardu torriri a essi anaberu Sardu in su sensu prus mannu dessu fueddu poitte scetti aicci si araporri riaproppiai dessa sua terra po bivire in issa kumenti meri dessu destinu propriu e non kumenti tzeraccu de onnia interessu ki is crobus famius furisteris tenint po issa.Is Sardus yenunti su divweu nabbu de torrai aessi issis e to asinunjas, a parti sa ruina kumpleta ki finti portendu assu destinu insoru, non anta operai segundu sa boluntadi de Deus.Issu deppinyi cumprendiri ki si appistis pru de 3000 qnnus, assu vonytaius de aytis mannus dess’antighidadi ( Hiyyitis,Miceneus,Egizius, Etruscus , Punicus, Romanus, Bizabtinus, ecc..) ki funri sparessius dessuu toti dessa faccia dessa terra, issus continuanta a bivire in Sardinia kun s’msori odebtidadi ci deppiri essi una arrexioni mera importanti poitte in sa vida terrena onnia fattu esti programmau segundu sa ley dess’evolutzioni ki manufestara una Boluntadi Superiori.Po kusta arrexioni si deppiri crei ki is Sardus non si deppinti lassai isperdiri poitte siguramenti tenint de fai una missioni importanti po su destinu dess’U,amidadi poitte in s’identidadiSarda ki esti su sprigu dess’animaallogant prendas spitualis mannas ki faimt dessu Populi Sardu unu populu atrus popilis dessu mundu.Tottis is furisteris appeba ponine peu ub Sardinia si accatasta ki sa nistra genti ass’imprus tennuru unu modu de biviri, pensai e stimai si accattant ki sa genti ass’imprus po natura buviri, stimara e pensara in manera diversa de issus poitte, a parti sa sua nomenara gentilesa e ospitalidadi, tenniri unu mannu sensu de giustizia, de seriedadi e semplicidadi ki da fainti allena de onnia braga vanagloriosu sciorinamentu de lussu.Esti Kusta diversidadi ki ponniri in craru ki is Srdus a allogant in s’anima unu gradu de spiridualidadi prus avanzau du fai anima ki deppendiri dessa manna forza de caratteri ki anta lassau in eredifadi is antigas animas mannas dessu tempi de is nuraghes, impari ussu iscusorgiu de ptendas spiritualis ki anta appillau una apizzu de s’atra in i is longus seculus de patimentuà.Is fumisteris ki si ksi funti impossessaus dessa Sardunia mancai anta apprezziai sa diversidadi Sarda , assu propriu tempu d’anta timia mera, propriu assa propria manera dessu tontu ki apprezziara s’intelligentzia , ma in su propriu tempu circara de da firmai in onnia modu poitte da tenniri de issa una timoria manna poitte po istinti cumprendiri ki issa fai avanzai sa vida mellus portndu unu trumbillu mannu a kussus ki bollint in paxi biviri mera beni in su lussu sfacciu imponendu sa miseria a is atrus.Po kusta arrexioni oe, kumenti ariseru su tonti egoismu furisteri kun sa forza mala dessa prepotentzia e dessa malizia e kun s’inganni de onnia droga spirituali, culturali e materiali fai perdiri assu sardusa cuscientzia dessa sua identidadi in modu ki totu sa sua manna forza spirituali atturiri firma e indromiscara po non fai peruna oppostzioni o disturbu a totu su mali ki benniri fattu assa Terra Sarda e assa grnti sua.Si creiri ki totu kustu esti istetiu possibili po sa kunvintzioni ki is sardus po kussa ley nomenada nemisi storica deppint pagai unu peccau o dannu mannnu ki anta fatti in s’antighidadi.Non scieus si kusta sia sa beridadi, po itte sa cultura firistera ha fattu sempri in midu de accuai onnia beridadi storika ki arriguardara is Sardus,ma de kussu pagu ki si podiri cumprendiri paririri ki su peccau pris mannu ki issus hanta fattu esti istetiu kussu fe tenai prus bortas de tentai de aderezzai onnia cosa ki ci fiara in su mundi kun sa spada.Arribaus a kustu ppnu, peccau o non peccau, esti arribara s’ora ki is sardus deppinti scesiai si non bollint accabai mera prus mali e kustu du podint fai scetti kun s’aggiudu mannus de totus is animas mannas ki ancora ci funt in Sardinia ki: kussas ki alloganta una sana cuscientzia dessa mannaria dess’Identidadi Sarda.Scetti kustas funti in gradu forza manna ki esti indromiscara in s’anima popolari sarda po sanai onna malu fattu preseti in sa nostra terra sarda.Scetti issas funti in gradu, pighendu dess’ antighidadi s’esempiu de is animas manna e totu su bonu ki podi serbiri in su tempu nostru, de scirai sa cuscientzia de onnia sardu po indirizzai a unu nou e mellus destinu sa genti e sa terra nostra.Po kusta santa arrexioni, is animas mannas ki ancora ci funti in Sardinia, tenint kumenti doveri pris mannu dessa vida insoru kuss de essi unias totus impare , a foras de kalisisia partidu politiku furisteri e de onnia ambitzioni e interessu materiali persomali , po gettai in onnia cittadi e bidda de Sardinia unu nou e forti bandu po fai sciri a totus is Sardus ki issus anta già pagau onnia deppidu e ki po issus esti arribau su tempu de si scirai po essi issus e totu, po porri fini, de manu propria, a onnia mali antigu e nou dessa vida e dessa terra insoru.Esti arribara s’ora de limpiai de manu propria sa vida e sa terra insoru de onnia kardangiu e bruttura materiali, culturali e morali ki is firosteris imponi assa terra e assa vida nostra po fai nasci una Sardinia civilmente mera avantzada ki ara essi de bonu esempiu po totu su mundu poitte Is Sardus in unu longu patimentu seculari hanta imparau beni ki unu mundu trottu podiri essi aderezzau mellus, non kun sa spada, ma dimostrendu ki onnia ingiustizia prima o appustis ,portara a ki da fai su propriu mali fattu a kni da arricciri e ki esti ingiustizia onnia diritti kene doveri kumenti esti sfruttamentu onnia doveri kene dirittu.
Is Sardus podinti e tenint su doveri spirituali mannu de si scirai po torrare a alluere in su firmamentu istoriku dessu mundu
una noa e antiga istedda prus luminosa ki tenet su nomine de Sardinia.

Pubblicau de
F.Brubo Vacca in sa die 20-11-2013

25 ISTIDDIUS DE BERIDADE


25 ISTIDDIUS DE BERIDADE



1 - Su Sardu ki non moviri didu po liberai sa terra sua non deppiri murrungiai po su pesu dessa kadena ki tenniri in su tzugu

.2 - kussu ki oi in Terra Sarda pariri impossibili si podiri furriai in possibili scetti a mesu dessa imtelligenzia e dessa boluntadi de totu is Sardos.

3- Su Sardu ki disiggiara unu mundu limpiu, prima de kurrere assa fentana po gettai kustu bandu, deppiri pigai sa scova e su tzapulu po mundai e sciacquai beni sa domu sua.

4 - Falsu esti su dicciu ki narara ki su molenti sardu si frigara scetti una borta poitte in su presenti, cumenti in su seculu passau, kun sa faula ki sa Sardinia esti una terra pobera, is Continentalis continuanta a ni pappai sa pruppa po lassai scetti is ossus assa Genti Sarda.

5 - Mancai sa sua nomea sa passenzia dessa Genti Sarda non esti una virtudi ma scetti su tont ifettu poitte esti uguali assa passenzia tonta de su molenti bendau ki po debadas si spacciara sa vida po fai moviri sa mola.

6 - Sa Genti Sarda non esti destinara a essi asserbia e sfruttara in eternu poitte in Sardinia, cumenti in onnia attru logu dessu mundu, onnua fattu malu podiri essi elimunau a mesu dessa boluntadi e dessa bona cuscienzia populari.

7 - Su sacrificiu ki is Sardos deppinti pagai po si guadangiai sa libertadi de maniggiai su propriu destinu esti milli bortas prus pittiku de kussu ki funti psghendu asutta su sfruttamentu allenu.

8 - Oi cumenti ariseru s’arrichesa ki onnia continentali si fai in Sardinia, ass’inprusu, in unu modu o s’atru, deppendiri de unu bregungiosu sfruttamentu de is Sardos e dessa terra insoru.

9 - Molemti ki carcinara non esti bomu po sa sedda e non serbiri po sa mola.

10 - Kini pigara sa decisioni de nai NO assu sfruttamentu allemu dessa terra sua fairi unu passu longu po ottenni kussu guadangiu mannu momenau libertadi.

11 - Is populos de kustu nundu si dividinti in duas categorias mannas : kussos ki funti liberos de scioberai e maniggiai su propriu destinu e kussos ki du lassanta maniggiai a unu populu allenu.Sa Sroria kunfirmara ki in onnia casu is primos funti destinaos assu progressu e assu benessiri e is atros assa miserua.


12 - Maccus o tontos dessu totu funti kussos Sardos ki non si bollint aggiudai s’uni cun s’atru, pensendu scetti ognuni assu propriu interessu si ponninti a certai a fatte e pare, poitte non scinti ki kandu is serbiroris certanta su meri istrangiu esti sempri mellus serbiu.

13 - Kini troppu pigara e ara gIà pigau dessa Sardinia donendu pagu o nudda non podiri essi tentu cumenti fradi o anigu dessa Genti Sarda ma scetti cumenti unu ladroni malu ki furara a issa sa vida e su progressu.

14 - Kussos sardos ki anta pigau sa decisioini de enigrai po fuire dessa miseria, prima de si moviri, si kastianta beni in giru anta biri ki po onnia Sardu emigrau esti arribau in Sardinia unu continentali po si arrichire o sistemai beni in pagu tempu po s’arrestu dessa vida sua.

15 - Bonos non funti kussos ki, de a foras e de aintru, cumenti de manu deretta a nanu manca, anta governau sa Sardinia poitte d’anta furriara i una mamma naka e mala ki negara un arrogu de pani a is fillos ki morinti de famini po sazzai beni is untruxios istrangios.


16 - Trassa tonta e scimprori mannu teninti totus kussos Sardos ki creinti de essi prus liberos e civiles kandu si bregungianta dessa insoru sardidadi e fueddanta, pappanta bivinti cumenti kussos ki si funti appropriaos dessa Sardinia, poitte non cumprendinti ki aicci si funti ponendu in s’anima is cadenass ki teninti in ciorbeddos.

17 - Is balentes de unu populu liberu gherrant e morinti po sa gloria e sa defesa dessa propria terra e dessu propriu populu, a su contrariu kussos de unu populu asserbiu gherrant e norinti po sa gloria e s’interessu dessu oppressori insoru.

18 - Isbagliu mannu fainti kussos Sardos ki commemoranta una battaglia perdia poitte naranta assu mundu ki fainti parti de unu populu bintu e poitte kini a beru bolliri liberai sa propria terra si bantara scetti de is battaglias bintas.

19 - Onnia populu asserbiu podiri fai su primu passu in su camminu dessa libertadi narendu de no a onnia mala imposizioni de kini pretendiri de du kumandai.

20 - Kini a beru istimara sa Sardinia e sa genti sarda donare scetti e si ni kastiara beni de fai ass’una e ass’atra perunu dannu.Assu contrariu esti nemigu dess’una e dess’attera kini po su propriu imteressu circara de pigai su prus ki podinti mancai portinti dannu mannu assa terra e assa genti sarda

.21 - Si deppiri poni a menti a is omines politicos po kussu ki scinti fai o anta fattu po su beni dessa Sardinia e dessu Populi Sardu e non po kussu ki naranta e promittinti poitte su fattu atturara in sa terra e, assu contrariu is promissas cun is fueddus ki das kumponinti, bolanta attessu in su xelu impari assu bentu de is faulas.

22 - Is Sardos ki a beru stimanta sa terra e su propulu imsouru deppinti cantaiA foras is barones e s’insoeu tiranniaassu postu deProcurare e moderare barones sa tirannia

23 - Onnia Sardu podiri cumpremdi ki in Sardinia is omimes politikos de kalisisia partidu, de nanu deretta a nanu manca, hanta fattu pagu o nudda poitte sa genti continuara a enigrai cumenti in su seculu passau.

24- In s’insoru democraxia antiga is Saedos scioberaianta e votaianta in kussa moderna votanta scetti kussu ki is istrangius anta g scioberau de a foras.

25 - Funti a beru Sardos kussos ki in Sardinia fueddanta e cantata in limba sarda assu contrariu de kussos ki fueddant in limba continentali e cantanta in linba sarda poitte non cumoprenrinti ki su meticiau kulturali esti in onnia casu unu kalu de gradu culturali e spirituali.


Pubblicato da F. Bruno Vacca

Sardinia de mali in peus

F. BRUNO VACCA

SARDINIA DE MALI IN PEUS

Sa Terra Sarda oe prangii cun una pena mera prus manna de kussa de onnia tempu andau.
Prangiri cun scunfortu kumenti prangiri una mamma ki abillara cun timoria manna notti e die su fillu fertu de una maladia mala ki non arrennesciri a curai. Sa Terra Sarda prangiri cun lagrimas amarigosas e mancai sa sua disperazioni si amanniara de die in die e is zunkius suus sonant totue in costera, pranu e monti prus forti dessu muinu bentosu dessa temporada, nemus si ni abisara.Nemus in onnia cittade e in onnia bidda de Sardinia intendiri kustu prantu dolorosu poitte una pesti mala arribara de a foras po portai dannu e ruina manna a su corpu e ass’anima dessa Genti Sarda .Esti sa pesti de unu falsu progressu ki kunenti una disastrosa straccia esti arrIbara in Sardinia cun is lampus e is tronus de is suos ruinosos principios modernos po illuinai, assurdai e attontiai sa genti inbruttendu in issa onnia bonu sentidu in modu ki non siara prus in gradu de kumprendi kini esti, ita esti faendu e aundi esti andendu.Cun falsos ideales de progressu sociali anta postu in conca assa genti ki si nasciri scetti po gosai su prus possibili totu sa vida finzas assa morti .Aicci non funti pagos kussos ki tenninti sa pretesa de tenniri scettii dirittos e nisciunu doveri de modu de pretendiri totu su necessariu po sa vida kene fai nudda.In su propriu tempu anta convintu sa genti ki kussu ki fiara bregungia manna po su mascu o po sa femmina deppiri essi accettau mancai siara causa de dannu assa persona, assa faniglia e assa sociedadi.
In onnia logu sardu su scopu principali dessa vida esti kussu de si peocurai su dinai e sa genti cumemti imbriaga circara de du procuraiai in onnia nodu onestu o mancai in nodu disonestu po biviri e gosai in unu lussu e in unu divertinentu illinitau.S’imprusu de is mascos e de is femminas non si coianta prus poite po issos esti mellus fai unu giogu cumenti cumpangios, non de partidu politiku, ma de lettu in modu ki s’unu e s’atra tenganta sa libertadi de sartiai de lettu in lettu fiinzas assa beccesa kene responsabilidadi peruna po is fillo ki nascinti po isbagliu .Aicci s’imprus de is Sardos in is cittades, cumenti in is biddas, cun s’anima ferta de kusta pesti mala non funti prus in gradu de intendiri e de cumprendiri su prantu dessa terra insoru e non scinti cumenti anta accabai.A kustu puntu po ponni fini a totu kustu mali esti doverosu domandai:
O Sardu ki lestu lestu kurrese in macchina kasi assa tzurpa e cumenti unu naccu de una parti ass’atra dessa Sardinia, i aundi sesi andendu ?Aundi creis de arribai kurrendu aicci in pressi mesu imbriagu e totu stontonau dessamusica karraxera e pagu melodica ki accupangiara su cantori sgrogoenau modernu biancu o mieddu kii txerriara scetti poitte non tenniri nudda de nai ?
Non ti abisasa ki ti anta cullunau cun unu progressu sardu ki esti scetti illusoriu in unu giogu malignu ki ti esti faendu currere in faccia a una ruina cuvili cumpleta o assa morti ?Sardu scirarindi po ponni arremediu a kustu perigulu mannu!Firma in pressi sa macchina, stura sa radiu e in su silenziu dessa natura kandu asa intendiri su nou e tristu prantu dolorosu dessa terra tua si ni bollisi cumprendiri sa causa, castiarì in giriu in totu sa Sardinia e asa biri su generali abbandonu dessa campagna, is montis parados a fogu cun forestas, olivatius, bingias e pasturas abbruxiaras impari assu bestiamine e sa genti ki si fuiri de is biddas po si inserrai attesu dessa natura in is kussas nannas presones de cimentu e asfaltu, kali funti Casteddu, Thathari, Olbia, Nugoro e atras minores, po bivire cun minimu sacrificiu affatteriende kene perunu fattu cumenti procos ass’ingrassu de unu consumismu prognnmau po ni pinnikai totu kussu pagu de dinai ki ancora circolara in Sardinia.Asa biri fabricas serraras, unu esercutu mannu de disoccupaos disperaos ki cresciri de die in die, sa gioventudi ki non esti stetia drogara, alcolizzara e inbagassarain is discotecas, ki si prepara a emigrai poitte in Sardinia, a parti su mannu disastru economiku, morali e spirituali pariri ki non anta lassau prus nudda de onnia beni ki podianta furai liberamenti de a foras.Inzandu asa cumprendiri ki saTerra Sarda prangiri e si disperara poitte hanta portau kustu disastru mannu in terra nostra cun su precisu scopude accabai de isperdiri dessu totu su Populu Sardu in su mundu po s’impossessai de onnia beni ki esti atturau in Sardinia e principalmenti de totu su territoriu sardu e su mari.Non si sciri si bollinti ’impossessai cunpletamenti dessa Sardinia po aperri atrus bagassaiiooss internazionales de prima classi a celu apertu
cumenti kussos ki anta apertu in Gaddura o una pariga de centralis atomicas poitte non bastanta ne sa parti nanna de is Sados ki funtu mortos o funti moremdu de kankeru po una industria chimica fallimentari e is esercitaziomis militaris poitte a issos torrara prus a conti portai onnia mali a is Sardos po otterini su beni de is Continentalis.
Totu kustu ponniri beni in craru ki in costera, in pranu e in monti cumenti in onnia logu de Sardinia, sa vida dessa Genti Sarda, mancai sa modernizzazioni dessu tempu presenti eest ass’imprus tristura, perigulu e patimemtu mera prus mannos de kussos ki in su seculu passau anta spintu una parti manna dessa popolazioni sarda a si isperdiri in su mundu in circa de traballu po si podi campai mellus.Naranta ki kustu patimentu dessa Genti Sarda esti pluriseculare e ki dependiri de unu deppidu ki issa tenniri cun Deus o cun su restu dess’Umanidadi potte babbus, fillus e nebodis de onnia generazioni deppinti pagai is kurpas de is is antenaos.Ma non si podiri creiri ki kusta esti sa beridade poitte kalisisia deppidu religiosu o istoriku k podia tenni sa Genti Sarda esti istetiu già pagau de mera seculos cun una sua sorti mala e troppu longa.Mera Sardos istudiaos, lussos ki creinti a is faulas mannas dessa Stotia Sarda scritta de kini kumandara in Sardinia, o poitte funti tzegos e tontos o mancai po si fai una bella positzioni, a issos torrara a contu nai de si a totu kussu ki bolliri su meri, naranta ki is Sardos non si deppinti kesciai dessa insoru seculari mala situazioni po sa bona arrexiomi ki funti, mandronis, scimprus, bonus a nudda e a pizzu de totu funti unu Populu Bintu.Po dfimostrai ki kustu sciolloru esti beridadi acciunginti ki finzie po s’imperadori Carlo V, is Sardus fuant Pocos, locos y mal unidos.A parti su fattu ki non si deppiri tenni contu de su giudiziu de Carlo v poitte kali fillu de una macca limpia, non deppiara tenni issu puru su ciorbeddu sanu de su ttotu, non esti difficili dimodtrai ki non esti beridadi kantu natanta kustos lingidores de istrexiu allenu ki non cumprendint ki gettundu ludu a pizzu sa ptoptia razza inbruttant a issos e totu.Issos po ottenni dessu meri un’ossu de arrasigai hanta bogau a foras scetti tontesasmannass ki non atturanta ne in terra ne in celu.Si esti beru ki trunku bogara astula, is Sardus non podint essi de razza mandrona bona a nudda poitte in s’antighidadi anta fattu unu traballu aicci mannu ki pariri impossibill: kussu de fabbricai 10.000 nuraghes e prus.Kusta osservazioni fai cunprendi ki si oi in Satdinia c’esti nmandronia e atrios fattos pagu bellos sa causa non bandara circara in sa arrazza ma in atru campu.Sa beridadi apizzu kussu ki fianta, funti e ki podinti essi is Sardos, impari assa causa dessu insoru seculari patinentu non si agattara ascurtendu kussu ki ti narara una iscola furistera nemiga dessa sardidadi, prena de faulas istorikas e ingannu civili e spirituali, ki arregalara titulus ki serbinti scetti po aumentai sa vanagloria de is tontos, ma scorrovonendu in mesu assa antiga documentazioni po scoberri is fattos ki anta accuau beni o modificau po kullunai su naturali sentidu e su sanu nodu de arrexionai sardu.Acci onniunu pdi scoberri ki is Sardos funti umu populu ingannau e non unu populu tontu de kundannai ass’iscola differenziali dessa vida, o unu populu bintu ki si deppiri incruai a basai is peis a kini si bantara de essi su binciidori kandu esti scetti un’inbroglioni malu.meri allenu.Aicci onniunu podi scoberri k su Populu Sardu appustis tres seculus benniri ancora ingannau e attontiau po di espropriai onnia beni ki esti atturau in sa terra , in su mari e in su xelu dessa Sardinia in modu ki de issu e totu anta fattu su mellus tzeraccu dessa bregungiosa fura ki anta fatti e funti faendu in domu sua.
kusta sua manna e troppu longa diiagrazia istorica.Kusta esiti sa causa principali de onnia mali antigu e modernu dessa Sardinia assa kali scetti sa Genri Sarda deppri ponni arrinediu po ponni fini a su suu seculare patimentu, scirendu sa meravigliosa e antiga forza spirituali ki allogara indronisccsra in s’anima sua.Scetti scirendu custa forza onnia sardu, cumprendendi ki
esti faendu sa parti uguali a kussa de un’elefanti ki s’azzikara po una merdona, ara cunpprendiri ki issu esti in gradu de furriai aicci mellus sa vida dessa terra sua; de porri nai
Sardu seu po Grazua de Deus


25 ISTIDDIUS DE BERIDADE
po porri fini assu seculare patimentu dessa Genti Sarda
1 - Su Sardu ki non moviri didu po liberai sa terra sua non deppiri murrungiai po su pesu dessa kadena ki tenniri in su tzugu.2 - kussu ki oi in Terra Sarda pariri impossibili si podiri furriai in possibili scetti a mesu dessa imtelligenzia e dessa boluntadi de totu is Sardos.3- Su Sardu ki disiggiara unu mundu limpiu, prima de kurrere assa fentana po gettai kustu bandu, deppiri pigai scova e tzapulu po mundai e sciacquai beni sa domu sua.4 - Falsu esti su dicciu ki narara ki su molenti sardu si frigara scetti una borta poitte in su presenti, cumenti in su seculu passau, arrepitendu sa faula ki sa Sardinia esti una terra pobera, is Continentalis continuanta a ni pappai sa pruppa po lassai scetti is ossus assa Genti Sarda.5 - Mancai sa sua nomea sa passenzia dessa Genti Sarda non esti una virtudi ma scetti unu difettu poitte esti uguali assa passenzia tonta de su molenti bendau ki po debadas si spacciara sa vida po fai moviri sa mola.6 - Sa Genti Sarda non esti destinara a essi asserbia e sfruttara in eternu poitte in Sardinia, cumenti in onnia attru logu dessu mundu, onnua fattu malu podiri essi elimunau a mesu dessa boluntadi e dessa bona cuscienzia populari.7 - Su sacrificiu ki is Sardos deppinti pagai po si guadangiai sa libertadi de maniggiai su propriu destinu esti milli bortas prus pittiku de kussu ki funti psghendu asutta su sfruttamentu allenu.8 - Oi cumenti ariseru s’arrichesa ki onnia continentali si fai in Sardinia, ass’inprusu, in unu modu o s’atru, deppendiri de unu bregungiosu sfruttamentu de is Sardos e dessa terra insoru.9 - Molemti ki carcinara non esti bomu po sa sedda e non serbiri po sa mola.10 - Kini pigara sa decisioni de nai NO assu sfruttamentu allemu dessa terra sua fairi unu passu longu po ottenni kussu guadangiu mannu momenau libertadi.11 - Is populos de kustu nundu si dividinti in duas categorias mannas : kussos ki funti liberos de scioberai e maniggiai su propriu destinu e kussos ki du lassanta maniggiai a unu populu allenu.Sa Sroria kunfirmara ki in onnia casu is primos funti destinaos assu progressu e assu benessiri e is atros assa miserua.
12 - Maccus o tontos dessu totu funti kussos Sardos ki non si bollint aggiudai s’uni cun s’atru, pensendu scetti ognuni assu propriu interessu si ponninti a certai a fatte e pare, poitte non scinti ki kandu is serbiroris certanta su meri istrangiu esti sempri mellus serbiu.13 - Kini troppu pigara e ara gIà pigau dessa Sardinia donendu pagu o nudda non podiri essi tentu cumenti fradi o anigu dessa Genti Sarda ma scetti cumenti unu ladroni malu ki furara a issa sa vida e su progressu.14 - Kussos sardos ki anta pigau sa decisioini de enigrai po fuire dessa miseria, prima de si moviri, si kastianta beni in giru anta biri ki po onnia Sardu emigrau esti arribau in Sardinia unu continentali po si arrichire o sistemai beni in pagu tempu po s’arrestu dessa vida sua.15 - Bonos non funti kussos ki, de a foras e de aintru, cumenti de manu deretta a nanu manca, anta governau sa Sardinia poitte d’anta furriara i una mamma naka e mala ki negara un arrogu de pani a is fillos ki morinti de famini po sazzai beni is untruxios istrangios.
16 - Trassa tonta e scimprori mannu teninti totus kussos Sardos ki creinti de essi prus liberos e civiles kandu si bregungianta dessa insoru sardidadi e fueddanta, pappanta bivinti cumenti kussos ki si funti appropriaos dessa Sardinia, poitte non cumprendinti ki aicci si funti ponendu in s’anima is cadenass ki teninti in ciorbeddos.17 - Is balentes de unu populu liberu gherrant e morinti po sa gloria e sa defesa dessa propria terra e dessu propriu populu, a su contrariu kussos de unu populu asserbiu gherrant e norinti po sa gloria e s’interessu dessu ’oppressori insoru.18 - Isbagliu mannu fainti kussos Sardos ki commemoranta una battaglia perdia poitte naranta assu mundu ki fainti parti de unu populu bintu e poitte kini a beru bolliri liberai sa propria terra si bantara scetti de is battaglias bintas.19 - Onnia populu asserbiu podiri fai su primu passu in su camminu dessa libertadi narendu de no a onnia mala imposizioni de kini pretendiri de du kumansai.20 - Kini a beru istimara sa Sardiinia e sa genti sarda donare scetti e si ni kastiara beni de fai ass’una e ass’atra perunu dannu.Assu contrariu esti nemigu dess’una e dess’attera kini po su propriu imteressu circara de pigai su prus ki podinti mancai portinti dannu mannu assa terra e assa genti sarda.21 - Si deppiri poni a menti a is omines politicos po kussu ki scinti fai o anta fattu po su beni dessa Sardinia e dessu Populi Sardu e non po kussu ki naranta e promittinti poitte su fattu atturara in sa terra e, assu contrariu is promissas cun is fueddos ki das kumponinti, bolanta attessu in su xelu impari assu bentu de is faulas.22 - Is Sardos ki a beru stimanta sa terra e su propulu imsouru deppinti cantaiA foras is barones e s’insoeu tiranniaassu postu deProcurare e moderare barones sa tirannia23 - Onnia Sardu podiri cumpremdi ki in Sardinia is omimes politikos de kalisisia partidu, de nanu deretta a nanu manca, hanta fattu pagu o nudda poitte sa genti continuara a enigrai cumenti in su seculu passau.24- In s’insoru democraxia antiga is Saedos scioberaianta e votaianta in kussa moderna votanta scetti kussu ki is istrangios anta già scioberau de a foras.25 - Funti a beru Sardos kussos ki in Sardinia fueddanta e cantata in limba sarda assu contrariu de kussos ki fueddant in limba continentali e cantanta in linba sarda poitte non cumoprenrinti ki su meticiau kulturali esti in onnia casu unu kalu de gradu culturali e spirituali.








Pubblicau de F. Bruno Vacca a 11.45